Dat boeken steeds sneller van manuscript naar boekhandel worden gebracht is bekend. Maar met 125 auteurs zijn er slechts vier maanden voor nodig. Boek 2.0 begon als een wild idee van Louis Hilgers en Tessa van Zadelhoff om open content, crowdsourcing en cocreatie te combineren. Het werd enthousiast ontvangen en is nu in algemene én in onderwijsuitgave beschikbaar onder Creative Commons Naamsvermelding-GelijkDelen licentie. Het wachten is nog wel op de digitale download; vooralsnog is alleen de gedrukte versie te bestellen.

Boek 2.0 bevat korte hoofdstukjes waarin allerlei web 2.0 tools op eenvoudige wijze worden beschreven. Hoewel de stijl van de auteurs behoorlijke verschillen vertoont, hebben de twee initiatiefnemers een strakke redactie gevoerd en is het basispatroon van de hoofdstukken steeds dezelfde. Verwacht geen diepgravende beschouwingen of kritische reflecties op web 2.0 tools, maar een prettige inleiding op actuele tools en speeltjes op het web. Creative Commons wordt, aangezien het boek onder CC-licentie is uitgegeven, uiteraard ook behandeld, waarbij de auteur nog even extra refereert aan KoppieCopy, het vanuit onder meer Creative Commons ontwikkelde lespakket voor het voortgezet onderwijs.

Eind september organiseerde Creative Commons Nederland samen met SURFacademy een eendaags seminar over open leermiddelen en auteursrecht. In een van de statige zalen van het Departement Rechtsgeleerdheid van de Universiteit Utrecht kwamen professionals uit het hoger onderwijs en één medewerker van Pictoright bij elkaar om samen met CC-NL en SURF het auteursrecht in te duiken. Alle presentaties en de opnamen van de verschillende programmaonderdelen zijn inmiddels te vinden op de website van SURFacademy. Alleen de foto op de pagina heeft niets met het seminar te maken.

Waarom mag er in musea niet worden gefotografeerd? Meestal wordt dit verbod verduidelijkt door een bord met daarop afgebeeld een camera met flitslicht met een groot kruis erdoor. Flitslicht schadelijk voor de kunst? Welnee. Waarom dan het verbod? Waarom wordt het leven van een kunstwerk beperkt tot de muren van een museum? Er is zoveel meer mogelijk.

Dat werd zichtbaar tijdens de WikiLovesArt/NL fotocompetitie die in 2009 georganiseerd werd door Creative Commons Nederland in samenwerking met Wikimedia Nederland en 46 Nederlandse musea. Amateurfotografen, musea en erfgoedinstellingen werkten in dit project samen om foto’s van kunstvoorwerpen uit Nederlandse musea en archieven online beschikbaar te kunnen maken onder een Creative Commons-licentie (CC BY-SA). Doel van het project was om Wikipedia te verrijken met vrij beschikbare beelden van Nederlandse kunstobjecten. Daar was op Wikipedia namelijk veel behoefte aan.

Tegelijk liet WikiLovesArt/NL aan musea zien hoe je in samenwerking met Wikipedia nieuwe vormen van interactie met het publiek kunt hebben – door samen te werken krijgt de collectie een nieuwe dimensie, buiten de muren van het gebouw. Musea blij, Wikipedia blij, wij blij.

Een prachtig neveneffect van dit project is het sterk toegenomen aantal samenwerkingen tussen cultureel erfgoedinstellingen en Wikipedia. Niet zo vreemd, als je bedenkt dat Wikipedia een waardevolle partner is in het streven van deze instellingen om relevant te blijven voor het online publiek. In dat opzicht verschilt het gemiddelde museum niet eens zo veel van Wikipedia.

Met de vandaag gepresenteerde publicatie ‘Wiki Loves Art’ willen we de ‘GLAM’ (Galleries, Libraries, Archives, and Museums) aanmoedigen dit werk voort te zetten en eraan bij te dragen dat het materiaal dat zij in beheer hebben vrij beschikbaar komt voor delen en hergebruik in nieuw creatief werk. De publicatie is een gezamenlijk initiatief van ontwerper Hendrik-Jan Grievink en Creative Commons Nederland. Wiki Loves Art is tot stand gekomen mede dankzij een bijdrage van de Mondriaan Stichting.

De 256 pagina’s van Wiki Loves Art zijn gevuld met een terugblik op het project WikiLovesArt/NL, gecombineerd met een viertal essays die op verschillende aspecten van het project ingaan en zes beeldessays van kunstenaars op basis van de foto’s die tijdens het project gemaakt zijn.

Wiki Loves Art is gepubliceerd onder de voorwaarden van de Creative Commons Attribution ShareAlike licentie en kost €21.20 (inclusief verzendkosten en btw):

Of download hier een pdf-versie (34MB) van het boek.

Nina Gerlach, fotograaf van onderstaande foto, heeft succesvol de Deutsche VolksUnion (DVU) aangeklaagd. Gerlach maakte in 2009 een foto van Thilo Sarrazin en plaatste deze op Wikipedia onder een Creative Commons Attributie GelijkDelen 3.0 Unported licentie. De DVU plaatste deze foto op zijn website zonder daarbij de licentie te vermelden of aan te geven dat Gerlach deze foto gemaakt had. Beide zijn voorwaarden bij het gebruik van werken onder deze licentie.

Thilo Sarrazin am 3. Juli 2009 by Nina Gerlach / CC BY-SA

De DVU reageerde niet op berichten van Gerlach, waarna zij samen met Till Jaeger naar de rechter stapte. Jaeger is partner in het bekende advocatenkantoor JBB dat zich specialiseert in open licenties. De rechtbank van Berlijn besliste in voordeel van Gerlach.

Het gebeurt niet vaak dat er een rechtszaak aangespannen wordt over Creative Commons gelicenseerd materiaal. In bijna alle gevallen is het voldoende om aan te geven dat er verkeerd omgegaan wordt met een licentie. Op de overzichtspagina’s van Creative Common Internationaal zijn alle acht rechtszaken te bekijken.

Doordat de licentie zelf niet het hoofdonderwerp van de rechtszaak was, is de licentie niet direct rechtsgeldig bewezen, maar omdat de licentie is geaccepteerd in de rechtzaal is deze nu onder Duits procedureel recht als waarschijnlijk waar aangemerkt.

Creative Commons is erg tevreden met deze uitspraak, niet alleen omdat de licentie bruikbaar is in een rechtszaal, maar ook omdat het hier gaat om de unported variant. Creative Commons licenties zijn in vele landen beschikbaar in een speciale vertaalde vorm die rekening houdt met de precieze inhoud van nationale wetgevingen. Deze unported variant, die ook gebruikt wordt door Wikipedia, spreekt in algemenere termen en is daardoor niet gebonden aan nationale wetgevingen.

In juni werd het Engelstalige boek Open Design Now gepubliceerd. Het is de eerste publicatie van deze aard over het onderwerp en de lijvige paperback blijkt het goed te doen in de boekhandel. Na drie maanden verkoop is de eerste druk (van 2.000 exemplaren) zo goed als uitverkocht en wordt een tweede druk voorbereid!

Tot 12 december wordt de inhoud van het boek ook langzamerhand online opengesteld onder een Creative Commons licentie, elke 25 dagen een case, artikel en een van de visuele index pagina’s. Op dit moment is 23,8% van het boek ook beschikbaar via de website.

Open Design Now is een gezamenlijk initatief van Creative Commons Nederland, Premsela, Institute for Design and Fashion en Waag Society.

http://opendesignnow.org/