We hebben er even op moeten wachten, maar vandaag, op de eerste dag van de Open Educational Week (what’s in a name?) dan toch gepubliceerd: het SURF Trendrapport Open Educational Resources. In het rapport beschrijft een groot aantal verschillende auteurs de stand van zaken rond open leermiddelen, de belangrijkste trends en de grootste uitdagingen die er op dit weerbarstige terrein liggen te wachten. Creative Commons heeft in het trendrapport ook een plek, en met een urgente oproep. Het onderwijs moet zich steviger laten horen in de debatten over open content auteursrecht.

“Er komen vraagstukken aan waar verschillende belangen en ideeën met elkaar gaan concurreren. Dat de voor het onderwijs meest passende oplossingen naar voren zullen komen, is niet vanzelfsprekend. Meer dan de afgelopen jaren mag van het onderwijs een actieve houding worden verwacht om onderwijsbelangen te behartigen, en niet een afwachtende houding waarbij initiatieven voor open leermiddelen zich volledig moeten voegen naar door anderen uitgedachte structuren.” (p.70)

Download het Trendrapport

Het Open Design Lab van Waag Society ondersteunt het Paper500 project dat is gestart door het Centre for Fine Print Research in Bristol. Dit project onderzoekt het creatieve proces en werkmethoden in samenhang met nieuwe technologie en wil makers met uiteenlopende achtergronden verbinden: van kunst tot techniek en de crossovers die daartussen kunnen ontstaan. Uitgangspunt van het project is dat alles ‘open access’ is en dat alle inzendingen worden gepubliceerd onder een Creative Commons licentie.

Wat is de bedoeling van Paper500? Het creëren van een object, artifact of performance met een standaard pak A4 papier (van 500 vel), met als voorwaarde dat alle 500 vellen worden gebruikt.

Een perfect open design project om de machines van het Fablab voor te gebruiken! Koop een pak A4 papier en bedenk wat je daarmee zoals zou kunnen doen (onder de lasercutter leggen? de cnc frees gebruiken?) om een inzending te maken voor Paper500. Kijk voor inspirerende voorbeelden op de Paper500 blog en maak een reservering op één van de open dagen van het Fablab Amsterdam. En niet te vergeten, de deadline voor inzendingen is 31 mei 2012.

Creative Commons Nederland is in 2012 partner in het Open Cultuur Data (OCD) initiatief, een netwerk dat culturele data open maakt en de ontwikkeling van toepassingen op basis van deze data stimuleert. Het afgelopen half jaar maakten toonaangevende culturele instellingen waaronder het Rijksmuseum datasets onder een vrije licentie beschikbaar. De sets werden door ontwikkelaars succesvol toegankelijk gemaakt en hergebruikt in 13 toepassingen.

Masterclass

Creative Commons steunt Open Cultuur Data door in april dit jaar een Masterclass Open Data te organiseren voor professionals werkzaam bij culturele instellingen om gestructureerd data te openen. De masterclass zal ingaan op auteursrechtelijke aspecten van metadata en content en het toepassen van open content licenties. Doel van de masterclass is het leren ontwikkelen van strategieën voor het vrijgeven van data van culturele erfgoedinstellingen.

Deelnemers aan de masterclass zullen met concrete praktijk-cases werken. De datasets die hieruit vrijkomen worden ingebracht in door Hack de Overheid georganiseerde hackathons. Deze hackathons, bijeenkomsten waarin door programmeurs, designers, studenten nieuwe digitale toepassingen ontwikkeld worden, vinden plaats in mei en oktober dit jaar.

Open Cultuur Data

Open Cultuur Data is een initiatief van het Innovators Netwerk Erfgoedsector en Hack de Overheid dat een half jaar geleden startte. Door de inbreng van datasets van onder andere het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, Rijksmuseum en het Amsterdam Museum werden in het kader van de wedstrijd Apps voor Nederland 13 toepassingen gemaakt. De Open Cultuur Data-app Vistory won goud in de app-competitie. In de categorie Onderwijs wonnen Rijksmonumenten.info en ConnectedCollection aanmoedigingsprijzen.

Contact en inschrijven

Voor meer informatie over de activiteiten van Open Cultuur Data ga naar www.opencultuurdata.nl en/of neem contact op met Nikki Timmermans. Kijk voor meer informatie over de Masterclass en het programma hier. Inschrijven kan uiterlijk op 20 maart 2012 via het Inschrijfformulier.

Afgelopen december heeft Creative Commons het startsein gegeven voor de publieke discussie over de ontwikkeling van de 4.0 versie van de CC-licenties. Aanleiding hiervoor zijn een aantal discussies tijdens de Creative Commons Global Summit 2011. Tijdens deze summit werd duidelijk dat een aantal aanpassingen van de licenties wenselijk is. Door middel van een publieke discussie stelt Creative Commons gebruikers in staat om hun bijdrage aan dit proces te leveren.

Databankenrecht

Hoewel de 3.0 versies van de CC-licenties voor de meeste gebruikers prima werken, zijn deze licenties voor sommigen problematisch. De manier waarop de licenties het sui generis databankenrecht (in Nederland geïmplementeerd in de databankenwet van 8 juli 1999) hanteren blijkt voor veel gebruikers (inclusief overheden) een probleem. Dit heeft geleid tot een situatie waarin nieuwe licenties (zoals de open government licentie in het Verenigd Koninkrijk) verschijnen. Hierdoor ontstaat een verdere versplintering van de Commons.

De 4.0 versies van de Creative Commons licenties moeten een einde aan de onbevredigende omgang met het sui generisch databankenrecht maken en zo aan een homogenere en sterkere Commons bijdragen.

Naast de databankenrechten zijn er nog enkele andere vraagstukken die tijdens deze publieke discussie besproken worden. Zoals de vraag of er niet één wereldwijd te gebruiken CC-licentie zou moeten komen (in plaats van de huidige situatie met aan nationale wetgeving aangepaste licenties in meer dan 50 landen). Voor alle aanpassingen geldt dat de 3.0 licenties gewoon blijven bestaan en ook in de toekomst gebruikt kunnen worden. Verder heeft Creative Commons zich gecommitteerd om ervoor te zorgen dat geen van de eventuele aanpassingen negatieve gevolgen zal hebben voor huidige gebruikers van de CC-licenties.

Van 3.0 naar 4.0

Voor de eerste keer in de geschiedenis van Creative Commons beginnen wij aan een versioning proces zonder dat er een concept-licentie gepubliceerd is. Dit gebeurt met opzet omdat wij eerst ideeën en algemene feedback vanuit de gemeenschap willen verzamelen. Tijdens deze oriëntatiefase van het proces (die naar verwachting tot medio februari zal duren) verzoeken wij iedereen met voorstellen, opmerkingen en andere input te komen. Mede op basis hiervan zal een conceptversie van de 4.0 licenties gepubliceerd worden.

De discussie over de 4.0 licenties vind in eerste instantie op de cc-licenses mailinglist plaats (archief | abonneren). In aanvulling hierop zijn er op de wiki-pagina’s van Creative Commons tussentijdse resultaten van de discussie en achtergrondinformatie te vinden. Zo staat op de wiki onder meer informatie over de omgang met morele rechten, de omgang met databankenrechten, de definitie van NietCommercieel gebruik en het bereik van de GelijkDelen voorwaarde.

Op de 4.0 pagina van de wiki is verder een overzicht van het proces en de doelstellingen te vinden. Het is de bedoeling dat de publieke discussie op deze twee plekken gaat plaatsvinden en we moedigen licentiegebruikers aan om actief aan de discussie bij te dragen.

Ook vanuit Creative Commons Nederland gaat wij aan deze discussie bijdragen. Input hiervoor is welkom via email of in de comments van dit bericht.

Ook zullen er op deze site regelmatig updates van de discussie over de 4.0 versies van de CC-licenties verschijnen.

Pictoright, de auteursrechtenorganisatie voor visuele makers zoals illustratoren, beeldend kunstenaars, grafisch ontwerpers, fotografen en andere beeldmakers, is opnieuw tegen gebruik van Creative Commons licenties aan het ageren. In oktober lanceerde Pictoright een persbericht waarin het het Stedelijk Museum Amsterdam verwijt kunstenaars te verleiden door ze verkeerd over de Creative Commons licenties te informeren.

Aanleiding voor deze aanval van Pictoright is een project van het Stedelijk Museum Amsterdam en Kennisland, waarin kunstenaars in de collectie van het Stedelijk om toestemming gevraagd is voor gebruik van hun werken op de website van het museum. Makers konden hiervoor toestemming geven aan het Stedelijk maar zij konden ook kiezen voor het publiceren van hun werk onder een Creative Commons (CC) licentie, om zo hergebruik of remixes van hun werk door derden toe te staan.

Volgens Pictoright zou de door het Stedelijk Museum aan de makers verstrekte informatie over de Creative Commons licenties misleidend zijn. Ondanks herhaaldelijk aandringen van het Stedelijk Museum en Creative Commons Nederland is Pictoright tot op heden niet op het aanbod ingegaan om aan te geven waar de informatie precies misleidend zou zijn zodat deze eventueel aangepast zou kunnen worden.

De verwijten aan het adres van CC, die ook op navraag niet nader geconcretiseerd kunnen worden, zijn bij Pictoright helaas geen uitzondering. Zo vindt zich in de meest recente editie van het Pictoright magazine (pdf), een kort artikel met de titel ‘Oppassen met Creative Commons’. Ook dit artikel speelt in op het gebruik van Creative Commons licenties door erfgoedinstellingen. Volgens Pictoright:

Het zal niet verbazen dat veel gebruikers van beeld, zoals musea en archieven, enthousiast zijn over deze Creative Commons licenties. Met deze licenties kunnen zij namelijk vaak zonder enige beperking de werken gebruiken. Dat makers meestal veel meer rechten weggeven dan nodig, wordt daarbij nog wel eens vergeten. Nog erger is dat goede informatie over de licenties vaak ontbreekt, waardoor makers op het verkeerde been worden gezet. Er zijn al de nodige ‘ongelukken’ met deze licenties gebeurd.

Ook hier worden weer in uiterst vage termen (…vaak…meestal…wel eens…vaak…de nodige…) dingen beweerd zonder dat er enige concrete onderbouwing geboden wordt (zo is ons van de door Pictoright al eerder aangehaalde ‘ongelukken’ nog steeds geen enkele bekend).

Tenslotte komt Pictoright in dit artikel opnieuw met hun oud bezwaar tegen het feit dat de Creative Commons licenties onherroepelijk zijn. Dat de licenties hiermee ‘in wezen het systeem van de wet doorkruisen’ is natuurlijk grote onzin. Door voor een Creative Commons licentie te kiezen doet een auteur inderdaad onherroepelijk afstand van enkele van zijn rechten. Dit is in feite niets anders dan iemand een cadeau te geven (die vraag je ook niet terug als je dat even beter uitkomt).

Pictoright mag dan wel vinden dat men zo ‘meer weggeeft dan nodig’ maar als dat een weloverwogen keuze is dan is daar net zo weinig mis mee als met het plaatsen van een mooi cadeau onder de kerstboom.