Licenties
Indien een opdrachtgever een door een freelancer voor hem vervaardigd werk wil verspreiden onder een Creative Commons Licentie, is het verstandig om dit in het freelance-contract te regelen. Het is niet noodzakelijk dat de freelance-overeenkomst een volledige overdracht van de exploitatierechten van de freelancer aan de opdrachtgever behelst. Ook zonder zo een overdracht van rechten kan het contract de opdrachtgever in staat stellen het voor hem vervaardigde werk te (doen) verspreiden onder een Creative Commons licentie (van zijn/haar keuze).
Hieronder hebben wij drie voorbeeldclausules voor freelance overeenkomsten opgesteld, waarin de freelancer de opdrachtgever machtigt om het in het kader van de freelance overeenkomst tot stand gekomen werk:
- (i) onder de voorwaarden van een Creative Commons Naamsvermelding (BY) Licentie te verspreiden en te gebruiken.
of
- (ii) (a) onder de voorwaarden van een Creative Commons Naamsvermelding (BY) NietCommercieel (NC) Licentie te verspreiden en te gebruiken;
- (b) in een derde clausule staat freelancer aan opdrachtgever gebruik onder de voorwaarden van een Creative Commons Naamsvermelding Licentie toe, maar is verdere verspreiding (gebruik door derden) onderhevig aan de voorwaarden van een Creative Commons Naamsvermelding NietCommercieel Licentie. Deze derde clausule is bijvoorbeeld noodzakelijk als de opdrachtgever een for profit organisatie is (en dus buiten de Creative Commons definitie van niet-commercieel gebruik valt) die echter aan derden gebruik van het werk voor niet commerciële doeleinden wil toestaan.
Voorbeeldclausules Freelance-contract
Opdrachtgever wil het voor hem gecreëerde werk onder een CreativeCommons-licentie beschikbaar maken. Het auteursrecht blijft bij freelancer (de opdrachtnemer). Bedoeling is dat freelancer zijn werk door opdrachtgever uit laat brengen onder een CC-licentie. In feite verkrijgt de opdrachtgever een licentie het werk van freelancer te exploiteren door het ‘verder te licentiëren’ onder specifieke CC-voorwaarden (BY-licentie resp. BY/NC-licentie).
(i) Clausule t.b.v. BY-licentie (commercieel en niet-commercieel gebruik door opdrachtgever en derden is toegestaan):
«Naam freelancer» staat elke openbaarmaking of verveelvoudiging van zijn werk toe, op voorwaarde van vermelding van zijn/haar naam. In het bijzonder staat «Naam freelancer» toe, dat «Naam opdrachtgever» het werk onder de voorwaarden van een Creative Commons Naamsvermelding Licentie beschikbaar maakt.
(ii)(a) Clausule t.b.v. BY/NC-licentie (zowel opdrachtgever als derden mogen het werk voor niet-commerciële doeleinden gebruiken):
«Naam freelancer» staat elke openbaarmaking of verveelvoudiging van zijn werk voor niet-commerciële doeleinden toe, op voorwaarde van vermelding van zijn/haar naam. In het bijzonder staat «Naam freelancer» toe, dat «Naam opdrachtgever» het werk onder de voorwaarden van een Creative Commons Naamsvermelding NietCommercieel Licentie beschikbaar maakt.
(ii)(b) Clausule t.b.v. BY/NC-licentie (commercieel en niet-commercieel gebruik door opdrachtgever is toegestaan, derden mogen het werk alleen voor niet-commerciële doeleinden gebruiken):
«Naam freelancer» staat elke openbaarmaking of verveelvoudiging van het werk door of vanwege «naam opdrachtgever» toe, op voorwaarde van vermelding van zijn/haar naam.
«Naam freelancer» staat «naam opdrachtgever» toe aan derden sublicenties te verlenen voor verdere openbaarmaking of verveelvoudiging voor niet-commerciële doeleinden. In bedoelde sublicenties verbindt «naam opdrachtgever» licentienemers bij iedere openbaarmaking dan wel verveelvoudiging tot vermelding van de naam van «naam freelancer». In het bijzonder staat «Naam freelancer» toe, dat «Naam opdrachtgever» het werk aan derden onder de voorwaarden van een Creative Commons Naamsvermelding NietCommercieel Licentie beschikbaar maakt.
Achtergrond: verschillende exploitatierechten
Naar Nederlands recht geniet de auteursrechthebbende twee zogeheten exploitatierechten, te weten een openbaarmakingsrecht en een verveelvoudigingsrecht, die elk verder kunnen worden onderverdeeld.
Het verveelvoudigingsrecht heeft twee betekenissen. Allereerst is dat het recht het werk te reproduceren, te kopiëren. Het gaat dan bijvoorbeeld om het fotokopiëren of printen van tekst, en het branden van muziek of een film op cd resp. dvd. In de tweede plaats wordt onder verveelvoudigen verstaan het werk op een of andere manier te bewerken. Dit wordt wel genoemd de verveelvoudiging in gewijzigde vorm. De Auteurswet verstaat in artikel 13 onder dit type verveelvoudiging de vertaling, muziekschikking, de verfilming, of toneelbewerking en in het algemeen iedere gehele of gedeeltelijke bewerking of nabootsing in gewijzigde vorm welke een van het originaire werk ‘afgeleid product’ oplevert, een derivatief werk dat zelf al dan niet ook weer auteursrechtelijke bescherming geniet.
Ook het openbaarmakingsrecht is erg breed. Uitgangspunt is in ieder geval dat het werk op enigerlei wijze aan het publiek beschikbaar wordt gesteld. Zo omvat het openbaarmakingsrecht het recht het werk te doen verschijnen. Het gaat dan om de eerste publicatie van het werk. Ook voor het doen verschijnen van een bewerking (verveelvoudiging in gewijzigde vorm) van het werk is de toestemming vereist van degene die het auteursrecht heeft op het originaire werk. De verspreiding van fysieke exemplaren waarin het werk van rechthebbende of een bewerking daarvan is vastgelegd, is eveneens van diezelfde rechthebbende afhankelijk. Verder is nog aan rechthebbende voorbehouden het aan het publiek voordragen, vertonen, ten gehore brengen etc. van zijn werk en van bewerkingen daarvan, bijvoorbeeld via TV, radio of op een website.
1. De rechten en plichten van de opdrachtgever
Nu reeds in het freelance-contract de CC-condities zijn opgenomen waaronder freelancer opdrachtgever en derden zal toestaan zijn werk te exploiteren, zijn zowel opdrachtgever als derden in beide situaties (BY-licentie enerzijds en BY/NC-licentie anderzijds) gerechtigd tot het verrichten van alle hierboven genoemde exploitatiehandelingen. Het verschil is dat opdrachtgever onder de BY-licentie sowieso het recht heeft die exploitatiehandelingen te verrichten met een commercieel oogmerk, waar hij/zij die mogelijkheid onder de BY/NC-licentie slechts in het geval van clausule (ii)(b) geniet. Derden wordt onder de BY/NC-licentie in ieder geval elk commercieel gebruik ontzegd.
De opdrachtgever heeft de bevoegdheid om vervolgens – precies zoals hij/zij wenste – latere downstream-gebruikers in de gelegenheid te stellen onder dezelfde ruimhartige voorwaarden gebruik te maken van het werk.
2. De rechten en plichten van de freelancer
De freelancer, tevens maker van het werk, blijft auteursrechthebbende. Dit houdt in dat hij/zij alle bovengenoemde exploitatierechten behoudt. Hij mag derhalve vrijelijk zijn werk kopiëren, verspreiden, bewerken etc. Tot het verrichten van deze exploitatiehandelingen is hij als gevolg van de overeenkomst met opdrachtgever echter niet langer met uitsluiting van anderen gerechtigd. Hiervoor werd immers al aangegeven dat opdrachtgever en downstream-gebruikers door de CC-licentie vrij zijn het werk te exploiteren, mits zij daarbij verwijzen naar de freelancer en – ingeval van de BY/NC-licentie – mits zij de exploitatiehandelingen voor non-commerciële doeleinden verrichten.
Wordt de voorwaarde van naamsvermelding en/of die van non-commerciële exploitatie met voeten getreden, dan kan naar Nederlands recht de auteursrechthebbende (freelancer dus) daartegen optreden. De opdrachtgever heeft die mogelijkheid in beginsel niet. Om zelf op te kunnen treden, dient opdrachtgever daartoe de bevoegdheid te bedingen van freelancer. Het is mogelijk hiervoor een clausule op te nemen in het contract. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het volgende beding:
«Naam freelancer» machtigt «naam opdrachtgever» om in samenwerking met «naam freelancer» tegen iedere inbreuk op het auteursrecht in rechte op te treden. Partijen verplichten zich om elkaar alle gewenste medewerking te verlenen en op eerste verzoek alle benodigde gegevens te verstrekken.
