Afgelopen december heeft Creative Commons het startsein gegeven voor de publieke discussie over de ontwikkeling van de 4.0 versie van de CC-licenties. Aanleiding hiervoor zijn een aantal discussies tijdens de Creative Commons Global Summit 2011. Tijdens deze summit werd duidelijk dat een aantal aanpassingen van de licenties wenselijk is. Door middel van een publieke discussie stelt Creative Commons gebruikers in staat om hun bijdrage aan dit proces te leveren.

Databankenrecht

Hoewel de 3.0 versies van de CC-licenties voor de meeste gebruikers prima werken, zijn deze licenties voor sommigen problematisch. De manier waarop de licenties het sui generis databankenrecht (in Nederland geïmplementeerd in de databankenwet van 8 juli 1999) hanteren blijkt voor veel gebruikers (inclusief overheden) een probleem. Dit heeft geleid tot een situatie waarin nieuwe licenties (zoals de open government licentie in het Verenigd Koninkrijk) verschijnen. Hierdoor ontstaat een verdere versplintering van de Commons.

De 4.0 versies van de Creative Commons licenties moeten een einde aan de onbevredigende omgang met het sui generisch databankenrecht maken en zo aan een homogenere en sterkere Commons bijdragen.

Naast de databankenrechten zijn er nog enkele andere vraagstukken die tijdens deze publieke discussie besproken worden. Zoals de vraag of er niet één wereldwijd te gebruiken CC-licentie zou moeten komen (in plaats van de huidige situatie met aan nationale wetgeving aangepaste licenties in meer dan 50 landen). Voor alle aanpassingen geldt dat de 3.0 licenties gewoon blijven bestaan en ook in de toekomst gebruikt kunnen worden. Verder heeft Creative Commons zich gecommitteerd om ervoor te zorgen dat geen van de eventuele aanpassingen negatieve gevolgen zal hebben voor huidige gebruikers van de CC-licenties.

Van 3.0 naar 4.0

Voor de eerste keer in de geschiedenis van Creative Commons beginnen wij aan een versioning proces zonder dat er een concept-licentie gepubliceerd is. Dit gebeurt met opzet omdat wij eerst ideeën en algemene feedback vanuit de gemeenschap willen verzamelen. Tijdens deze oriëntatiefase van het proces (die naar verwachting tot medio februari zal duren) verzoeken wij iedereen met voorstellen, opmerkingen en andere input te komen. Mede op basis hiervan zal een conceptversie van de 4.0 licenties gepubliceerd worden.

De discussie over de 4.0 licenties vind in eerste instantie op de cc-licenses mailinglist plaats (archief | abonneren). In aanvulling hierop zijn er op de wiki-pagina’s van Creative Commons tussentijdse resultaten van de discussie en achtergrondinformatie te vinden. Zo staat op de wiki onder meer informatie over de omgang met morele rechten, de omgang met databankenrechten, de definitie van NietCommercieel gebruik en het bereik van de GelijkDelen voorwaarde.

Op de 4.0 pagina van de wiki is verder een overzicht van het proces en de doelstellingen te vinden. Het is de bedoeling dat de publieke discussie op deze twee plekken gaat plaatsvinden en we moedigen licentiegebruikers aan om actief aan de discussie bij te dragen.

Ook vanuit Creative Commons Nederland gaat wij aan deze discussie bijdragen. Input hiervoor is welkom via email of in de comments van dit bericht.

Ook zullen er op deze site regelmatig updates van de discussie over de 4.0 versies van de CC-licenties verschijnen.

Pictoright, de auteursrechtenorganisatie voor visuele makers zoals illustratoren, beeldend kunstenaars, grafisch ontwerpers, fotografen en andere beeldmakers, is opnieuw tegen gebruik van Creative Commons licenties aan het ageren. In oktober lanceerde Pictoright een persbericht waarin het het Stedelijk Museum Amsterdam verwijt kunstenaars te verleiden door ze verkeerd over de Creative Commons licenties te informeren.

Aanleiding voor deze aanval van Pictoright is een project van het Stedelijk Museum Amsterdam en Kennisland, waarin kunstenaars in de collectie van het Stedelijk om toestemming gevraagd is voor gebruik van hun werken op de website van het museum. Makers konden hiervoor toestemming geven aan het Stedelijk maar zij konden ook kiezen voor het publiceren van hun werk onder een Creative Commons (CC) licentie, om zo hergebruik of remixes van hun werk door derden toe te staan.

Volgens Pictoright zou de door het Stedelijk Museum aan de makers verstrekte informatie over de Creative Commons licenties misleidend zijn. Ondanks herhaaldelijk aandringen van het Stedelijk Museum en Creative Commons Nederland is Pictoright tot op heden niet op het aanbod ingegaan om aan te geven waar de informatie precies misleidend zou zijn zodat deze eventueel aangepast zou kunnen worden.

De verwijten aan het adres van CC, die ook op navraag niet nader geconcretiseerd kunnen worden, zijn bij Pictoright helaas geen uitzondering. Zo vindt zich in de meest recente editie van het Pictoright magazine (pdf), een kort artikel met de titel ‘Oppassen met Creative Commons’. Ook dit artikel speelt in op het gebruik van Creative Commons licenties door erfgoedinstellingen. Volgens Pictoright:

Het zal niet verbazen dat veel gebruikers van beeld, zoals musea en archieven, enthousiast zijn over deze Creative Commons licenties. Met deze licenties kunnen zij namelijk vaak zonder enige beperking de werken gebruiken. Dat makers meestal veel meer rechten weggeven dan nodig, wordt daarbij nog wel eens vergeten. Nog erger is dat goede informatie over de licenties vaak ontbreekt, waardoor makers op het verkeerde been worden gezet. Er zijn al de nodige ‘ongelukken’ met deze licenties gebeurd.

Ook hier worden weer in uiterst vage termen (…vaak…meestal…wel eens…vaak…de nodige…) dingen beweerd zonder dat er enige concrete onderbouwing geboden wordt (zo is ons van de door Pictoright al eerder aangehaalde ‘ongelukken’ nog steeds geen enkele bekend).

Tenslotte komt Pictoright in dit artikel opnieuw met hun oud bezwaar tegen het feit dat de Creative Commons licenties onherroepelijk zijn. Dat de licenties hiermee ‘in wezen het systeem van de wet doorkruisen’ is natuurlijk grote onzin. Door voor een Creative Commons licentie te kiezen doet een auteur inderdaad onherroepelijk afstand van enkele van zijn rechten. Dit is in feite niets anders dan iemand een cadeau te geven (die vraag je ook niet terug als je dat even beter uitkomt).

Pictoright mag dan wel vinden dat men zo ‘meer weggeeft dan nodig’ maar als dat een weloverwogen keuze is dan is daar net zo weinig mis mee als met het plaatsen van een mooi cadeau onder de kerstboom.

Dinsdagavond zond de VPRO de eerste aflevering van de nieuwe serie Nederland van Boven uit. Nederland van boven combineert op een innovatieve manier indrukwekkende helikopterbeelden met animaties gebaseerd op databases met statistische gegevens.

In het kader van zijn review van het programma in de NRC.next van woensdag wijst Alexander Klöpping op een interessant verschil tussen de omgang van de VPRO met de statistische gegevens en de omgang met de zelf geproduceerde helikopterbeelden:

Nederland van Boven toont op spectaculaire wijze waarom overheden meer data zouden moeten delen met het publiek. Als kunstenaars, programmeurs, of in dit geval, programmamakers kunnen bouwen op dit soort databronnen, ontstaan verbanden die je met het blote oog niet ziet. Helaas blijven onze overheden echter vaak stilzitten op hun goudmijn aan data: de programmamakers moesten veel te veel moeite doen om informatie los te peuteren. En dat is zonde.

Wat ook zonde is, is de houding van de VPRO. Het programma had nooit tot stand kunnen komen als overheden en bedrijven uiteindelijk geen data gedeeld hadden met de programmamakers. Je zou dan ook verwachten dat de omroep een wederdienst zou doen door de prachtige helikopterbeelden op hun beurt te delen met het publiek. Maar zij zeggen: “die beelden zijn van ons, en als je ze wil hebben kun je contact opnemen met onze verkoopafdeling”.
Volgens mij kan de VPRO het niet maken om zo hebberig te doen, en zijn ze het aan iedereen verplicht om het volledige archief met wonderschone helikopterbeelden (onder een vrije licentie) op internet te zetten. Zodat anderen daarop weer verder kunnen bouwen.

Het vrijgeven van de helikopterbeelden onder een Creative Commons-licentie zou inderdaad een mooi vervolg op de eerdere Creative Commons-experimenten van de VPRO zijn. Als we kijken naar de reacties op de column van Alexander lijkt de kans hierop niet al te slecht te zijn: In de discussie onder de column laat VPRO-medewerker GertJan Kuiper weten dat de conclusie van Alexander …

… te kort door de bocht [is]. In het gesprek hierover was dit een reactie, maar daarmee niet het officiële VPRO-standpunt. Sterker nog, in de eerste plannen voor Nederland van Boven kwam juist dit punt de mogelijkheid om de helikopterbeelden weer te delen – al naar voren. Daar zitten inderdaad nog een aantal haken en ogen aan, delen met wie, hoe vrij, in welke kwaliteit etc. We zijn er dus wel mee bezig, maar er wordt ook nog gemonteerd en de afweging wat we doen en hoe je dat doet (alles, op soort landschap, welke metadata) moet nog gemaakt worden.

We zijn zeer benieuwd…

De grote technologiesite wired.com is begonnen met het uitgeven van foto’s onder een Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel licentie. Hoofdredacteur Evan Hansen vertelt dat Wired.com nu al veel Creative Commons gelicenseerde foto’s gebruikt op haar website. Ze zien de kracht van open gelicenseerde foto’s en willen hieraan meedoen:

 “[…] the simple idea of releasing content with “some rights reserved” has revolutionized online sharing and fueled a thriving remix culture. At Wired.com, we’ve benefited from CC-licensed photos for years — thank you sharers! Now we’re going to start sharing ourselves.”

Jon Snyder/Wired.com / CC BY-NC

Deze collectie prachtige foto’s is nu te gebruiken op blogs, websites en in offline publicaties, zolang deze maar geen commercieel oogmerk hebben. De groeiende collectie is beschikbaar op fotosite Flickr.

Interessant nieuws voor de onderwijswereld. Blackboard, een van de meest gebruikte ‘Learning Management Systems’, heeft een reeks nieuwe initiatieven aangekondigd om het creëren en delen van open leermiddelen te stimuleren. Via een persbericht maken de ontwikkelaars bekend dat het per direct mogelijk is om een Creative Commons functionaliteit te gebruiken in CourseSites. Docenten en andere gebruikers kunnen nu eenvoudig materiaal publiceren onder Creative Commons Naamsvermelding licentie. CourseSites is de gratis online omgeving van Blackboard voor het creëren en delen van (open) leermiddelen. Integratie van een Creative Commons licentiekiezer in andere producten en diensten van Blackboard, zoals Blackboard Learn, wordt op korte termijn verwacht.

Creative Commons is blij met de nieuwe samenwerking. “The core part of any OER [open educational resource] is an open license, and Blackboard has shown its leadership by empowering instructors to share so others can revise, reuse, remix and redistribute their courses,” aldus Cable Green, Director of Global Learning bij Creative Commons International.