Checklist eerste keer

Dingen om over na te denken voordat je een Creative Commons-licentie op je werk toepast

Het volgende lijstje zet een aantal algemene aspecten uiteen waar je duidelijkheid over zult moeten hebben voordat je een Creative Commons-licentie op je werk toepast. Het is geen definitieve of complete lijst. Als je aanvullende vragen of twijfels hebt, kun je ons altijd e-mailen: info@creativecommons.nl of professioneel juridisch advies inwinnen.

1. Voor welke werken kan je een Creative Commons-licentie gebruiken?
2. Zorg ervoor dat je de auteursrechthebbende bent
3. Zorg ervoor dat je begrijpt hoe Creative Commons-licenties werken
4. Wees specifiek over wat je licenseert
5. Ben je lid van een rechtenbeheersorganisatie? Zo ja, geven zij je toestemming om Creative Commons op je werk toe te passen?

Voor welke werken kan je een Creative Commons-licentie gebruiken?

Creative Commons-licenties kunnen van toepassing zijn op alle auteursrechtelijk beschermde werken. Hieronder vallen bijvoorbeeld: boeken, scripten, websites, cursusoverzichten, weblogs en andere vormen van tekst, foto’s en andere visuele beelden, films, videospelletjes en ander visueel materiaal, muzikale composities, geluidsopnamen en andere audiovisuele werken.

Creative Commons-licenties zijn niet van toepassing op ideeën, concepten, feitelijke informatie of andere zaken die niet onder het auteursrecht vallen. Een nuttige Nederlandse site met informatie over het Nederlandse Auteursrecht is de FAQ van Iusmentis

Zorg ervoor dat je de auteursrechthebbende bent

Voordat je een Creative Commons-licentie op een werk van toepassing verklaart, moet je ervoor zorgen dat je hiertoe bevoegd bent. Dit betekent dat je zelf de auteursrechthebbende moet zijn of zeker moet weten dat de auteursrechthebbende ermee akkoord gaat om het werk onder een Creative Commons-licentie uit te brengen.

Als je de maker van het werk bent, dan ben je waarschijnlijk auteursrechthebbende en mag je het werk licenseren zoals je maar wilt. Als je voor je werk auteursrechtelijk beschermde werken vervaardigt, wordt je werkgever doorgaans als maker van het werk beschouwd. Hij is dan ook de enige die kan bepalen of op het werk een Creative Commons-licentie van toepassing wordt verklaard. Als je het werk in opdracht van een derde hebt gemaakt, moet je in de overeenkomst van de opdracht nazoeken of jij de rechthebbende bent, of dat je je rechten aan de opdrachtgever hebt overgedragen. We hebben een aparte pagina met tips opgesteld voor de freelancers en/of opdrachtgevers die graag met Creative Commons willen werken.

Als je werken van anderen combineert, of in samenwerking met anderen iets produceert, moet je ervoor zorgen dat je de expliciete toestemming hebt om Creative Commons op het eindresultaat toe te passen. Het feit dat je een werk in bezit of eigendom hebt, betekent niet dat je ook toestemming hebt om het verder te gebruiken. Je kan alleen zeker weten of je de toestemming hebt als je direct contact met de maker  of zijn vertegenwoordigers hebt en het gebruik van de Creative Commons-licentie met hem of haar overlegt.

Zorg ervoor dat je begrijpt hoe Creative Commons-licenties werken

Voordat je een Creative Commons-licentie op je werk van toepassing verklaart, moet je weten hoe de licenties werken. Je kunt daarvoor de FAQ lezen en/of via email aanvullende vragen stellen aan ons team. Hieronder vind je een overzicht van enkele sleutelelementen van het Creative Commons-licentiemodel.

Hoe werkt een Creative Commons-licentie?

Creative Commons-licenties zijn gebaseerd op het auteursrecht en werken binnen het kader van de bestaande auteurswetten. De licenties zijn toepasbaar op alle werken die door het auteursrecht worden beschermd. Dit soort werken zijn boeken, websites, blogs, foto’s, films, video’s, liedjes en andere (audio-)visuele opnames. Softwareprogramma’s worden ook door het auteursrecht beschermd, maar we raden je af om Creative Commons-licenties toe te passen op softwarecode.

Creative Commons-licenties geven je de mogelijkheid om te bepalen in welke mate anderen jouw werken mogen gebruiken. Je kan anderen bijvoorbeeld het recht geven om jouw werk te kopiëren, afgeleide werken te maken, je werk te distribueren en/of er geld mee te verdienen – of niet.  Met de licenties kan je echter niet verhinderen dat anderen gebruik maken van jouw werk op een manier die reeds expliciet is toegestaan op grond van de Auteurswet. Denk bijvoorbeeld aan het citeren van je werk. Je kunt met een Creative Commons-licentie ook geen extra rechten creëren door ze van toepassing te verklaren op zaken die niet onder het auteursrecht vallen, zoals bijvoorbeeld ideeën of feitelijke informatie.

Creative Commons-licenties zijn gebonden aan een specifiek werk en geven iedereen die met dit werk in contact komt, het recht om het werk te gebruiken overeenkomstig de licentievoorwaarden. Dit betekent dat wanneer Jantje een kopie heeft van jouw Creative Commons gelicenseerd werk, Jantje een kopie aan Marie mag geven en Marie het werk onder dezelfde voorwaarden mag gebruiken. Er zijn dan twee licentieovereenkomsten ontstaan: tussen jou en Jantje en tussen jou en Marie.

Creative Commons-licenties bestaan uit drie verschillende lagen: de commonsovereenkomst (een samenvatting in mensentaal), de juridische overeenkomst (in gedetailleerde juridische bewoordingen); en de metadata (voor machines leesbaar).

Je hoeft niets te ondertekenen om Creative Commons-licenties te gebruiken en het is volledig gratis. De werken worden ook nergens als dusdanig geregistreerd of gemonitored. Het is nog steeds aan jezelf om toezicht te houden op het correct gebruik van je werken.

Een laatste ding dat je moet begrijpen over Creative Commons-licenties is dat ze niet-exclusief zijn. Dit betekent dat je het algemene publiek kunt toestaan om je werk onder Creative Commons-licentie te gebruiken, maar daarnaast bevoegd blijft om een aparte licentieovereenkomst te sluiten met iemand anders onder andere voorwaarden. Zo kan je bijvoorbeeld je werk uitbrengen met Creative Commons NietCommercieel-licentie, maar met expliciete toestemming toch nog commerciële exploitatie door een derde toestaan als je dat wil.

Wat als ik me bedenk?

Dit is extreem belangrijk om je te realiseren. Creative Commons-licenties zijn onherroepbaar. Dit betekent dat je iemand die je werk onder een Creative Commons-licentie heeft verkregen, niet meer kan tegenhouden om je werk volgens die licentie te gebruiken. Wanneer jij het werk niet langer onder Creative Commons-licentie wilt verspreiden, dan kun je daarmee ophouden, maar op de kopieën die dan al in omloop zijn gebracht, blijft de Creative Commons-licentie van toepassing (net als op nieuwe kopieën van die kopieën). Je moet  je er dus van bewust zijn dat je werken steeds mogen gebruikt worden volgens de voorwaarden van de Creative Commons-licentie vanaf je ze één keer met een Creative Commons-licentie hebt verspreid.

Voor sommige makers en/of licentiegevers is dit geen belangrijk punt. Als je een amateurfotograaf bent, en je zojuist een prachtige foto van de Saharawoestijn hebt gemaakt, zal het weinig risico inouden om de foto onder de meest vrije licentie te verspreiden, namelijk de Naamsvermelding-licentie. Maar als je een professionele maker bent en leeft van je muziek, denk dan twee keer na voordat je een Creative Commons-licentie gaat toepassen en welke het beste bij jouw businessmodel past. Veel muzikanten hebben bijvoorbeeld ontdekt dat het vrijgeven van een werk voor niet-commercieel gebruik een goed idee kan zijn. Maar gebruik geen Creative Commons-licenties zonder dat je dat zorgvuldig hebt overwogen. Als je met specifieke vragen of twijfels zit, kan je ons altijd mailen via info@creativecommons.nl.

Wees specifiek over wat je licenseert

Je moet steeds specifiek zijn over welke werken je precies licenseert wanneer je een Creative Commons-licentie gebruikt. We geven je de optie om het formaat van je werk in de metadata te specificeren in de licentiekiezer (tekst, audio, video, beeld, interactief) en we raden je aan die optie dan ook te gebruiken. Dit zorgt onder andere voor een preciezere omschrijving in de machineleesbare taal.

Ook moet je er goed over nadenken welke elementen van je werk je precies onder een licentie kan en wil plaatsen. Bijvoorbeeld, in het geval van een website, licenseer je alleen de tekst en plaatjes? Of ook de stylesheets en de codes? En ook, als je een CC-gelicenseerd stuk muziek beschikbaar maakt om op je site te downloaden, geldt de Creative Commons-licentie dan voor zowel de muzikale compositie en de geluidsopname als voor overige plaatjes en foto’s op je website? Bedenk dat je, zoals onder 2 besproken werd, zeker moet weten dat je over de rechten beschikt van elk element dat je onder Creative Commons licenseert.

Neem een moment om precies te bedenken wat je wilt licenseren en formuleer dan een beschrijving op die manier. Bijvoorbeeld: “Alle foto’s op deze site zijn gepubliceerd onder een Creative Commons [voeg hier specifieke licentie in] 4.0 licentie.” Een heldere communicatie over wat je juist aanbiedt onder Creative Commons-licenties is uitermate belangrijk om misverstanden en frustraties te voorkomen.

Ben je lid van een organisatie voor collectief rechtenbeheer (zoals bijvoorbeeld Buma/Stemra of Sena)?

In dit geval moet je nagaan of hun aansluitingsvoorwaarden je toestemming geven om Creative Commons voor je werk te gebruiken. Sommige beheersorganisaties (zoals Buma/Stemra voor tekstschrijvers en componisten) verkrijgen het exclusieve exploitatierecht op alle werken van hun leden. Dit betekent dat leden van deze organisaties niet zonder meer een Creative Commons-licentie mogen gebruiken, omdat zij hun rechten zelf niet meer kunnen uitoefenen (zie ook punt 2 hierboven). Het is soms moeilijk om dit te achterhalen, bij twijfel raden we je aan om even contact op te nemen met je beheersorganisatie.

Sinds 23 augustus 2007 bestaat er een pilotproject waarin Creative Commons Nederland en Buma/Stemra het combineren van lidmaatschap van Buma/Stemra en het gebruik van Creative Commons-licenties mogelijk maken. In het kader van de pilot kunnen Buma/Stemra leden een van de drie NietCommercieel licenties gebruiken. Gebruik van de gelicenseerde werken voor niet-commerciële doeleinden valt dan onder de Creative Commons-licenties en voor commercieel gebruik worden door Buma/Stemra tegen betaling licenties verstrekt. Ben je lid van Buma/Stemra en wil je toch een Creative Commons licentie gebruiken? Ga dan voor meer informatie naar de pilot infopagina.

Leden van de Pictoright (de Nederlandse beheersorganisatie voor fotografen en beeldende kunstenaars) kunnen zelf bepalen of zij een werk onder een Creative Commons-licentie willen licenseren. Dit dient echter ook aan Pictoright gemeld te worden zodat Pictoright dit in haar administratie kan verwerken.